Nghĩ gì khi là người dịch truyện?

Chẳng phải ngày lành tháng tốt, mưa thuận gió hòa gì, chỉ là có chút tâm trạng nên muốn bày tỏ với mọi người. Chủ đề ngày hôm nay là : “Nghĩ gì khi là người dịch truyện.” . Tất cả những gì sẽ xuất hiện trong bài viết này là ý kiến cá nhân, xuất phát từ một người dịch không chuyên với mục đích chia sẻ phi lợi nhuận. Dù rất muốn, nhưng tôi cũng không dám và không được tự xếp mình ngang hàng với các dịch giả, cả chuyên và không chuyên khác. Sẽ thật không hay nếu bày tỏ một ý kiến gì đó với ngôi xưng “chúng tôi” mà bạn lại không thực sự hiểu rõ tất cả, hoặc ít nhất là đa số tâm tình của người khác.

Công việc dịch là chuyển ngữ từ tiếng Anh sang tiếng Việt, riêng trong lĩnh vực văn học thì ngoài yêu cầu sát nghĩa cũng như những yêu cầu chung khác, còn cả yêu cầu về văn phong, câu từ. Điều này tạo nên cho các tác phẩm những nét riêng, thậm chí đôi khi mang đậm ý kiến chủ quan của người dịch. Bản sắc của tác giả nước ngoài thực sự nằm trong tay người dịch. Đôi khi, một tác phẩm hay có thể bị người dịch biến thành một thảm họa với lối dùng từ thô thiển, thiếu tư duy, hay sự thiếu đầu tư và tìm hiểu chẳng hạn. Nhưng cũng có nhiều lúc, một tác phẩm thực ra không quá nổi tiếng, nhưng đến một đất nước nào đó, nó lại được hoan nghênh nhiệt thành hơn cả bản gốc nhiều, đó là nhờ tài năng, sự kiên trì, và cả danh tiếng của người dịch. Dịch thuật giống như khung cửa để cho tác phẩm từ bên ngoài tiến vào bên trong một đất nước khác, tuy không quá bề thế lớn lao, nhưng nhất định phải có, và rất quan trọng. Không có cửa, bạn có thể đi qua cửa sổ, trèo tường; nhưng tất nhiên tác phẩm ấy sẽ khó mà được đón nhận và lan truyền rộng rãi. (Ví dụ sách có vấn đề về tư tưởng, liên quan đến chính trị phức tạp…v…v… thì mới giấu, người không đành hoàng mới leo tường chẳng hạn). Nếu cửa quá nhỏ chắc chắn là bạn phải đứng ngoài hoặc tìm cách lươn lẹo làm sao đó. Nếu quá lớn, cũng chưa hẳn đã tốt . Mỗi ngôi nhà cần một cái cửa phù hợp, mỗi món hàng cần một không gian phù hợp cũng như mỗi nền văn học, mỗi cuốn sách cần kiểu dịch thuật cho chính nó.

Nghề dịch, dù nghiệp dư hay chuyên nghiệp, cũng đều không dễ dàng. Bạn dốc hết tâm sức cho một tác phẩm, đổi lại là khi tác phẩm đó được in ra, tên bạn sẽ được lặng lẽ nằm dưới tiêu đề to tướng của tác phẩm ở trang lót, và 99% người mua sách sẽ chẳng bao giờ nhìn đến dòng đó. Không bàn đến vấn đề tiền lương nhé (đếm chữ ăn tiền bèo lắm). Với ebook trên mạng hoặc đăng trên mạng thì có khá hơn. Do sự gần gũi và tính tức thời của Internet, người dịch và người đọc gần gũi với nhau hơn. Một số ít những người dịch giỏi thậm chí trở thành ngôi sao trong lòng người đọc. Ví dụ như chị Mokona chuyên tiểu thuyết phương Tây, hay chị Greenrose chuyên tiểu thuyết ngôn tình. Nhưng đôi khi, sẽ không dễ chịu chút nào, thậm chí là bị xúc phạm, khi công sức của bạn bị lôi đi nơi khác kiếm lợi không chút áy náy, thậm chí họ còn không một câu xin ý kiến hay thông báo lấy lệ. Vẫn biết là làm truyện trên mạng là để chia sẻ, không tránh khỏi bị rò rỉ, nhưng tôi vẫn rất buồn và bực bội khi gặp tình cảnh trên (ko phải nói tôi nhé, tôi chưa bị đụng phải dạng tiểu nhân đó. Lăn lộn trên net một thời gian thì biết thôi). Nhẹ thì họ post, hoặc up ebook của bạn lên một trang bá vơ bá vất nào đó, không báo cho người làm biết, rồi vô tư nhận cảm ơn, nhận điểm ở đó. Nặng hơn thì họ tự ý chia sẻ tác phẩm của bạn MÀ KHÔNG HỀ GHI NỔI CHỮ NGƯỜI DỊCH./EDIT Một tác phẩm cứ như từ trên trời rớt vào tài khoản của họ ấy. Nặng nề hơn nữa là, những nhà in vô lương tâm hám lợi, thi nhau lấy sách trên mạng xuống và in ra những quyển ngôn tình, tiểu thuyết người khác bỏ công sức làm để in và bán cho những điểm thuê truyện. Sách vừa xấu vừa đắt, không hề có chút manh mối nào về nguồn gốc. *Beep* Tôi cực lực khinh bỉ tình trạng trên. Có người nói kiểu như đã làm share trên internet rồi thì phải chấp nhận, bày đặt làm cao set pass, set pic vân vân vê vê làm gì, nào là bày trò câu view… Tôi nhổ vào mặt kẻ nào nôn ra mấy câu đấy. Tôi làm truyện, tôi share cho những người mình yêu quý, thân thích là làm cái *beep* gì được tôi. Tôi chỉ share cho những người tôn trọng và yêu quý tôi thì có các người chõ mõm vào làm gì? Giỏi thì té sang chỗ khác, chớ có gây war vớ vẩn. Nhiều khi thấy mấy kẻ như thế vào tận topic, page của người ta để nói, hay vô lương tâm thô bỉ đê tiện kiểu đâm sau lưng (như báo với admin, với mod, với nhà cung cấp host … túm lại nhà nhà cầm quyền) tôi thấy ghê tởm. Các người nên vục đầu vào bồn cầu mà chết đi.

Tôi chỉ là một người dịch thuật rất nghiệp dư, rất lơ đãng. Theo trào lưu hiện nay, tôi cũng bước chân vào chọn một hai cuốn tiểu thuyết tình cảm, dịch và đăng chúng lên các trang mạng. Về phần năng lực, thú thực tôi cũng không giỏi giang gì, một bên là bản dịch, bên kia vẫn luôn mở sẵn từ điển. Nhưng tôi có đam mê, có niềm yêu thích và tâm huyết với văn học, với truyện, với những con chữ. Tôi cũng muốn khẳng định bản thân, có cảm giác mình tồn tại, được yêu quý nhiều hơn. Hơi hư vinh một chút. Công việc này không nhằm mục đích gì ngoài chia sẻ tác phẩm văn học với những người cùng mối quan tâm, cùng sở thích và không vì chút lợi nhuận nào. À, thực ra cũng có hy vọng được như một số bạn khác, có nhà xuất bản tìm đến và ký hợp đồng sử dụng bản dịch của mình đề xuất bản. Nhưng chỉ là thỏa mãn hư vinh cỏn con thôi, chứ khó mà được lắm.

Dịch truyện đôi khi rất khó khăn và nặng nề, đặc biệt khi bạn đang mệt mỏi hay không có thời gian. Nhìn vào vô tận những con chữ sát sít nhau, đầy những từ bạn không hiểu và phải copy từng chút một, thực sự làm nản lòng người dịch như tôi. Nhưng bạn biết rồi đấy, được thấy sản phẩm của mình ra đời, được yêu quý và đón nhận, thật là tuyệt biết bao. Mỗi comment, follow hay email cũng đều khiến tôi phấn khích tột độ. Chỉ vẻn vẹn hai ba trăm view một ngày, hai mươi mấy follower, nhưng việc đó khiến tôi vui vẻ và thực sự hạnh phúc. Cảm ơn các bạn – những người đã ủng hộ tôi, rất nhiều.

Khi gặp những tình huống bất bình, tôi thường bị máu nóng xông lên não mà có lời nói không lấy gì làm tốt đẹp lắm với kẻ giẫm lên chân tôi (bị giẫm lên rồi, chỉ chưa bị đánh cắp hay gặp tác phẩm của mình bị trắng trợn ăn cắp thôi). Tùy tình huống mà có chút khách sáo và lịch sự. Tôi rất ích kỷ, muốn đóng mác cộp dấu lên những gì mình làm, dù thực ra cũng đem share, up link cho mọi người down hết. Cái quan trọng là nguồn gốc, là sự tôn trọng và yêu quý dành cho người làm truyện (dịch và edit), người soát lỗi, người chụp ảnh bản gốc, người cho link, người làm ebook…

Nhiều người khác thì có cách phản ứng ôn hòa và tế nhị hơn, tôi cũng lấy đó để học hỏi. Nhưng để làm được thì còn dài còn dài…

Điều tôi muốn nhắn nhủ với các bạn là:

Đối với người muốn thử:

Dịch thuật và dịch thuật văn học chưa và sẽ không bao giờ là điều dễ dàng. Dù các bạn có thích hay không, một khi đã bước chân vào con đường này, hãy cống hiến hết sức cho nó. Một tác phẩm dốc hết sức cho nó, là tác phẩm tốt nhất của bạn. Không cần phải làm khổ chính mình và làm khổ chính tác phẩm đó khi không có duyên.

Đối với người đọc:

Cảm ơn các bạn. Các bạn đọc chứng tỏ các bạn đã dành sự quan tâm cho tác phẩm và người dịch. Không chỉ đối với riêng tôi, mà với tất cả những người khác, có lẽ đó cũng là một niềm vui rất lớn. Xin đừng tiết kiệm những lời động viên và cổ vũ của các bạn. Chúng là ngọn lửa của tôi đấy.

Đối với những kẻ xấu xa có mặt trong black list: *Beep*

2 thoughts on “Nghĩ gì khi là người dịch truyện?

  1. Chào bạn Vesper!
    Mình là người mê sách nhưng lại ko giỏi tiếng Anh nên mình hiểu được những vất vả mà các bạn từng trãi qua khi chuyển ngữ
    Cuộc sống là vậy bạn ạ! Còn rất nhiều kẻ hám lợi và hám danh, nhưng bên cạnh đó cũng có rất nhiều người trân trọng từng con chữ, từng giọt mồ hôi của các bạn
    Cố lên bạn nhé! Mình mong bạn luôn giữ được sự say mê và niềm vui trong công việc thầm lặng này. Bản thân mình lúc nào cũng thầm cảm ơn bạn sau khi đọc 1 chap mới
    Chúc bạn luôn tươi trẻ và tìm được nhiều niềm vui trong cuộc sống
    Thân ái

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s